Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookie z których niektóre mogą być już zapisane w folderze przeglądarki
Więcej informacji można znaleźć w Polityce prywatności i wykorzystywania plików cookies w serwisie

strona główna -> aktualności

Reklama Google

Aktualności

rss

VAT i akcyza Podatki dochodowe Prawo gospodarcze Postępowanie podatkowe Inne
Kategoria: Podatki dochodowe 2013-04-26

Opodatkowanie odszkodowania za ustanowienie służebności przesyłu, cz. I

Opodatkowanie odszkodowania wypłaconego za ustanowienie służebności przesyłu  na gruntach wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Część I - zastosowanie zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 21 ust 1 pkt 120 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Stosowanie art. 21 ust. 1 pkt 120 u.p.d.o.f do służebności przesyłu jest przedmiotem sporów z organami podatkowymi, które stoją na stanowisku braku możliwości skorzystania z przedmiotowego zwolnienia i konieczności stosowania wykładni literalnej przepisu, który obejmuje jedynie służebność gruntową. Takie stanowisko oznacza, iż odszkodowanie za ustanowienie służebności przesyłu stanowić będzie dla podatnika przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f .

Odmienne stanowisko w tej sprawie zajmują jednak sądy administracyjne wskazując że przedmiotowe zwolnienie należy stosować również w przypadku odszkodowania za ustanowienie służebności przesyłu, a ukształtowana już w tym zakresie linia orzecznicza jest jednolita.

Przechodząc do samych przepisów wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 120 u.p.d.o.f., wolne od podatku dochodowego są odszkodowania wypłacane, na podstawie wyroków sądowych i zawartych umów (ugód), posiadaczom gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego z tytułu 1) ustanowienia służebności gruntowej 2) rekultywacji gruntów 3) szkód powstałych w uprawach rolnych i drzewostanie – w wyniku prowadzenia na tych gruntach, przez podmioty uprawnione na podstawie odrębnych przepisów, inwestycji dotyczących budowy infrastruktury przesyłowej ropy naftowej i produktów rafinacji ropy naftowej oraz budowy urządzeń infrastruktury technicznej, o których mowa w art. 143 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Pomimo tego, że literalne brzmienie przepisu art. 21 ust. 1 pkt. 120 u.p.d.o.f. odnosi się bezpośrednio do pojęcia służebności gruntowej zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą ma on odpowiednie zastosowanie w przypadku ustanowienia służebności przesyłu, która stanowi rodzaj służebności gruntowej.

Dla uzasadnienia powyższego stanowiska kluczowym w pierwszej kolejności staje się odwołanie do unormowania służebności przesyłu w prawie cywilnym.

Przepisy dotyczące tego ograniczonego prawa rzeczowego zostały wprowadzone do Kodeksu cywilnego na podstawie art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U Nr 116, poz. 731), obowiązującej od dnia 3 sierpnia 2008 r.
W uzasadnieniu projektu tej ustawy, ustawodawca przyjął, że konieczność wprowadzenia instytucji służebności przesyłu podyktowana była gospodarczą potrzebą ustawowego uregulowania tej problematyki wobec istniejących wątpliwości prawnych wynikających z niedostosowania przepisów o służebności gruntowej do inwestycji liniowych.

W art. 3051 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie k.c., ustawodawca wskazał, że istotą służebności przesyłu jest obciążenie nieruchomości na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w ograniczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Niezależnie od tego, że istotne cechy służebności przesyłu różnią się od cech służebności gruntowej, której instytucja została uregulowana w art. 285 k.c., to obie instytucje prawa cywilnego służą korzystaniu przez przedsiębiorców z cudzej nieruchomości w celu wybudowania i eksploatacji urządzeń przemysłowych. Fakt ten zaakcentował sam ustawodawca, odsyłając w dyspozycji art. 3054 k.c. do reżimu prawnego służebności gruntowych.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że od dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów k.c., tj. od dnia 3 sierpnia 2008 r. zwolnienie podatkowe dotyczące służebności gruntowych  odnosi się również do służebności przesyłu, od tego bowiem momentu nie jest możliwe ustanowienie służebności gruntowej dla realizacji inwestycji liniowej, lecz jedynie służebności przesyłu, która w odniesieniu do realizacji tych inwestycji zastąpiła służebność gruntową (tak również w wyroku NSA z 1 czerwca 2011 r. I FSK 88/10). Przyjmując odmienne stanowisko należałoby natomiast przyjąć, że wskazany wyżej przepis u.p.d.o.f. w związku z dokonaną nowelizacją stał się przepisem częściowo martwym w praktyce.

Podkreślić jednocześnie należy, że przepis art. 21 ust. 1 pkt 120 lit a.  ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych był, po wejściu wyżej wskazanych przepisów o służebności przesyłu nowelizowany. Pozostawienie po dniu 3 sierpnia 2008 r. podnoszonego przepisu ustawy podatkowej w niezmienionym brzmieniu należy interpretować jako brak zamiaru ustawodawcy do wyeliminowania przedmiotowego zwolnienia podatkowego i jednocześnie intencję objęcia przedmiotowym zwolnieniem ustanowienia służebności przesyłu.

Wskazać należy, że pogląd powyższy jest poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych (m.in. wyroki: WSA w Białymstoku z 5 października 2011 r. sygn. I SA/Bk 259/11, WSA w Gdańsku z 22 maja 2012 r. sygn. I SA/Gd 282/12, NSA z dnia 29 września 2011 r. sygn. II FSK 654/10, WSA w Łodzi z 4 grudnia 2012 r. sygn. I SA/Łd 1135/12).

W świetle powyższego dokonując interpretacji art. 21 ust. 1 pkt. 120 lit a. u.p.d.o.f. nie można poprzestać wyłącznie na jego wykładni językowej, bowiem osiągnięty w ten sposób skutek wykładni jest nie do pogodzenia z zasadami państwa prawnego oraz zasadą racjonalnego ustawodawcy, ale powinno się zastosować również wykładnię historyczną, funkcjonalną i celowościową, co doprowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotowe zwolnienie podatkowe odnosi się również do służebności przesyłu.

Niewłaściwym jest również zastosowanie wykładni językowej w odniesieniu do pojęcia „odszkodowanie” użytego w art. 21 ust.1 pkt 120 u.p.d.o.f., często bowiem w umowach podpisywanych z przedsiębiorcami na rzecz, których ustanawiana jest służebność przesyłu, używa się zamiast pojęcia „odszkodowanie” pojęcia „wynagrodzenia”. Przepisy k.c. odnoszące się zarówno do służebności gruntowej, jak i służebności przesyłu nie posługują się w ogóle pojęciem odszkodowania, zaś pojęciem wynagrodzenia posługują się wyłącznie w przypadku, gdy w następstwie odmowy właściciela nieruchomości co do umownego ustanowienia służebności przesyłu, służebność taka ustanawiana jest orzeczeniem sądowym. Odwołanie się do wykładni językowej doprowadziłoby do sytuacji, w której skutki podatkowe wynikałyby nie z przepisów prawa, lecz ze słownictwa użytego przez strony umowy. Dla prawidłowej wykładni tego przepisu należy zatem ustalić materialną istotę świadczenia, które może być nazwane w różny sposób. Zatem wynagrodzenie wypłacone za ustanowienie służebności przesyłu nie różni się od wypłaty odszkodowania, podobnie jak odszkodowanie stanowi ono bowiem ekwiwalent, rekompensatę za ograniczenie prawa własności gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego osoby fizycznej, na rzecz przedsiębiorcy realizującego inwestycję liniową oraz za szkody jakie poniesie posiadacz gruntów rolnych w szczególności za utracone korzyści.

Orzecznictwo sądowe  nie ma co prawda mocy powszechnie obowiązującej, jednakże pomijanie wskazanej linii orzeczniczej przez organy podatkowe stanowi naruszenie art. 14e § 1 Ordynacji podatkowej, wedle którego Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, z urzędu, zmienić wydaną interpretację ogólną lub indywidualną, jeżeli stwierdzi jej nieprawidłowość uwzględniając w szczególności orzecznictwo sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Trybunału Sprawiedliwości UE. Skoro zatem Minister Finansów na gruncie tego przepisu jest zobowiązany zmienić już podjętą interpretację celem uwzględnienia orzecznictwa sądowego, to tym bardziej jest zobowiązany uwzględnić to orzecznictwo przy wydawaniu interpretacji (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 14 kwietnia 2010 r. sygn. I SA/Bd 130/10).

Należy pamiętać o tym, ze literalna wykładnia przepisu art. 21 ust. 1 pkt 120 u.p.d.o.f. dokonywana przez organy podatkowe pociąga za sobą skutki również dla przedsiębiorców, na rzecz których następuje ustanowienie służebności przesyłu. Zgodnie z art. 42a u.p.d.o.f. są oni zobowiązani do sporządzenia informacji o wysokości przychodów i w terminie do końca lutego następnego roku podatkowego przekazania jej podatnikowi oraz urzędowi skarbowemu właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika. Dla własnego bezpieczeństwa przedsiębiorcy powinni ten obowiązek wykonywać.

W świetle sytuacji nakreślonej powyżej nie budzi wątpliwości, że przepis art. 120 ust.1 pkt 120 u.p.d.o.f. wymaga zmian ustawodawczych. Należy liczyć na to, że sytuacja podatkowa podatników otrzymujących  odszkodowania z tytułu ustanowienia służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorców zostanie wkrótce jednoznacznie przesądzona poprzez zmianę przepisów prawa.

 

Tagi: Podatek dochodowy służebność przesyłu opodatkowanie służebności przesyłu zwolnienia podatkowe opodatkowanie odszkodowania gospodarstwo rolne


Zobacz pozostałe wpisy